ห่วงโซ่คุณค่าของพืชที่สำคัญ

ห่วงโซ่คุณค่าของพืชที่สำคัญ


การศึกษาข้อมูลพื้นฐานของพืชเศรษฐกิจนำร่องสำคัญของไทย


ห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) : ฟ้าทะลายโจร


>
ฟ้าทะลายโจร (Andrographis paniculata (Burm.f.) Nees) เป็นพืชล้มลุกฤดูเดียว ที่อยู่ในวงศ์ Acanthaceae (วงศ์เหงือกปลาหมอ) พบมากในประเทศจีน อินเดียและไทย “ฟ้าทะลายโจร” เป็นสมุนไพรที่มีการใช้มาอย่างยาวนานกว่า 2,000 ปี โดยมีคุณสมบัติทางยาที่ได้รับการศึกษาอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะในด้านการต้านไวรัสอย่างครอบคลุม ปัจจุบัน ฟ้าทะลายโจรได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ โดยองค์การอนามัยโลกได้บรรจุไว้ในบัญชียาหลัก เพื่อใช้ในการป้องกันและรักษาการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจส่วนบน เช่น โรคหลอดลมอักเสบและต่อมทอนซิลอักเสบ ขณะเดียวกันในประเทศไทย ฟ้าทะลายโจรถูกกำหนดให้อยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ และได้รับการจัดให้เป็นหนึ่งในยาสมุนไพรแนวหน้า (First Line Drug) ตามข้อเสนอแนะของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สำหรับใช้บรรเทาอาการของโรคหวัด เช่น เจ็บคอ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ โดยถือเป็นทางเลือกที่มีประสิทธิภาพและประหยัดกว่ายาแผนปัจจุบัน
จากการวิเคราะห์มูลค่าเพิ่มของผลิตภัณฑ์ในห่วงโซ่คุณค่าของฟ้าทะลายโจร พบว่าการสกัดสารออกฤทธิ์จากฟ้าทะลายโจรสามารถเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในรูปแบบสารสกัดเข้มข้น ซึ่งสร้างมูลค่าเพิ่มได้สูงที่สุด นอกจากนี้ ฟ้าทะลายโจรยังสามารถสร้างมูลค่าในอุตสาหกรรมยา โดยสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้ถึง 7.82 เท่า โดยฟ้าทะลายโจรจะถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมยา นอกจากนี้ สารสำคัญอย่าง แอนโดรกราโฟไลด์ ที่มีสรรพคุณทางยาที่เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางนอกจากนี้ ยังมีการใช้ฟ้าทะลายโจรในอุตสาหกรรมเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลตัวเอง เนื่องจากคุณสมบัติทางยาด้านการต้านการอักเสบและต้านเชื้อแบคทีเรียซึ่งมีประโยชน์ต่อสุขภาพผิวพรรณ โดยสามารถช่วยลดการระคายเคืองและเสริมสร้างสุขภาพผิว จึงทำให้ฟ้าทะลายโจรเป็นสมุนไพรที่มีคุณค่าและศักยภาพสูงในการต่อยอดเชิงพาณิชย์ได้
ฟ้าทะลายโจรนับเป็นหนึ่งในสมุนไพรที่มีศักยภาพสูงในการพัฒนาเชิงเศรษฐกิจและเชิงพาณิชย์ ตามกรอบยุทธศาสตร์ของแผนปฏิบัติการด้านสมุนไพรแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2566–2570) และมีแนวโน้มการเติบโตที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่องจากกระแสความตื่นตัวด้านสุขภาพของผู้บริโภคในปัจจุบัน ที่ให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพด้วยวิธีธรรมชาติ และเลือกใช้ผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรเป็นทางเลือกในการป้องกันและบรรเทาอาการเจ็บป่วยเบื้องต้น แนวโน้มดังกล่าวส่งผลให้ฟ้าทะลายโจรได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง และมีโอกาสในการพัฒนาเป็นอุตสาหกรรมที่หลากหลาย เช่น อุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม อุตสาหกรรมยา อุตสาหกรรมเกษตรและอาหารสัตว์ อุตสาหกรรมเครื่องสำอาง/ผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย